ข้อเข่าเทียม

                หรือที่อีกหลายคนเรียกกันว่า สะบ้าเทียม นั้น เป็นชื่อเรียกซึ่งอาจทำให้ผู้ป่วยเอง รวมถึงผู้เกี่ยวข้องของผู้ป่วยหลายคนเข้าใจว่า คือข้อเทียมที่มีลักษณะเป็นวัสดุทางการแพทย์ที่เป็นชุดข้อ ที่เข้าไปแทนที่ข้อเข่าเดิมทั้งข้อ โดยต้องเอาลูกสะบ้าหรือกระดูกบริเวณข้อเข่าของผู้ป่วยออกไปหมด ด้วยเหตุที่มีความเข้าใจเช่นนี้ ทำให้ผู้ป่วยหลายคนรู้สึกว่ากระดูกบริเวณข้อเข่าของตัวเองต้องถูกตัดหายไปลักษณะเป็นท่อน แล้วใส่ท่อนข้อเทียมใหม่เข้าไปแทน ส่งผลทำให้หลังจากการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม ผู้ป่วยบางคนไม่กล้าที่จะใช้งานข้อเข่าอย่างที่ควรจะเป็น เนื่องจากการที่กลัวว่าข้อที่แพทย์ใส่ให้ใหม่นั้นอาจเกิดการหลุดหรือหลวมได้ หรือสึกหรอมากจนใช้งานได้ไม่นาน
ผลเสียที่ยิ่งกว่านั้นคือ ผู้ป่วยที่ได้รับการผ่าตัดแล้ว หลายคนไม่มีโอกาสได้สอบถามแพทย์โดยละเอียดหลังการผ่าตัดรวมถึงแพทย์ก็อาจจะมีเวลาอธิบายให้ผู้ป่วยหรือญาติได้น้อย ทำให้ผู้ป่วยขยับข้อเข่าน้อยเกินไป จนถึงขั้นข้อเข่ามีอาการติด และหรือเข่าตึง ไม่สามารถงอเข่านั่งเก้าอี้อย่างสะดวกได้ นอกจากนั้นแล้วความกังวลใจจากการคิดจินตนาการต่าง ๅ อาจส่งผลให้ผลของการรักษาโดยการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมไม่เป็นไปดังที่คาดไว้
ผู้ป่วยจึงควรทำความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับข้อเข่าเทียมดังนี้

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

                เป็นการผ่าตัดในผู้ป่วยที่มีข้อเข่าเสื่อม ซึ่งเปลี่ยนเฉพาะผิวของกระดูกที่ประกอบกันเป็นข้อเข่า คือ กระดูกส่วนจากต้นขา และกระดูกจากส่วนหน้าแข้ง และผิวของกระดูกสะบ้า โดยที่ส่วนของกระดูกทั้งหมดยังคงอยู่ครบตามปกติ กระดูกส่วนที่เอาออกมานี้ คือส่วนผิวกระดูกซึ่งสึกหรอหรืออักเสบจนมีผิวกระดูกอ่อนเสียไปแล้ว และมักจะมีผิวขรุขระไม่เรียบจนเป็นสาเหตุให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บจนทนไม่ไหวและตัดสินใจเข้ารับการผ่าตัดในที่สุด
หลังจากที่แพทย์เอาผิวกระดูกออกไปแล้ว จะทำการแต่งกระดูกให้ได้มุมรับกับผิวข้อเทียมที่จะใส่เข้าไปใหม่ แล้วจึงใส่ข้อเทียมเข้ากับกระดูก โดยส่วนใหญ่แพทย์มักใช้สารยึดกระดูก (หรือซีเมนต์สำหรับกระดูก ซึ่งก็คล้ายๆ กับวัสดุที่ทันตแพทย์ใช้ในการอุดฟัน) เพื่อให้เกิดการยึดระหว่างข้อเทียมกับกระดูก ซึ่งเมื่อสารนี้แข็งตัวดีแล้วจะมีความแข็งแรงมาก มีความทนทานยาวนาน ทำให้ผู้ป่วยสามารถเดินลงน้ำหนักได้อย่างไม่ต้องกังวลใจได้ทันทีภายหลังจากการผ่าตัด

ภาพวาด แสดงข้อเข่าที่ผิดปกติ มีผิวไม่เรียบ (ซ้าย) หลังจากที่เอาผิวกระดูกส่วนที่เสื่อมออกแล้ว (กลาง) และ หลังจากที่ใส่ข้อเข่าเทียมเข้าไปแทนที่ผิวข้อเดิม (ขวา)

ส่วนประกอบของข้อเข่าเทียม

                เป็นคำถามยอดนิยมข้อหนึ่งที่ผู้ป่วยหรือญาติมักถามแพทย์ ข้อเข่าเทียมเป็นวัสดุทางการแพทย์ที่ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ โดยส่วนใหญ่นำเข้าจากประเทศสหรัฐอเมริกา โดยผู้ป่วยทั่วโลกไม่ว่าจะมีเศรษฐานะอย่างไร ก็ต้องใช้ข้อเทียมที่เหมือน ๆ กัน จึงทำให้มีราคาแพง ส่วนประกอบของข้อเทียมประกอบด้วยส่วนใหญ่ 3 ส่วน คือ
ส่วนฝาครอบบนกระดูกต้นขา (femoral component)
เป็นวัสดุทางการแพทย์ ที่ทำจากโลหะกลุ่มโครเมียม (Cobalt-Chrome alloy) ซึ่งเป็นโลหะที่เหมาะสมที่สุดในการทำผิวข้อ คือ มีคุณสมบัติแข็ง มัน วาว ไม่เป็นสนิม ไม่สึกกร่อนง่าย ไม่เกิดประจุไฟฟ้า และไม่ก่อให้เกิดสารมะเร็ง มีลักษณะเป็นฝาครอบที่มีรูปร่างภายนอกเหมือนกับกระดูกผิวข้อ เมื่อใส่เข้าไปแล้วจะทำให้มีลักษณะภายนอกคล้ายผิวข้อของกระดูกต้นขาปกติ
ส่วนแป้นวางบนกระดูกหน้าแข้ง พร้อมหมอนรองข้อเทียม (tibial component)
ตัวแป้นโลหะเป็นวัสดุทางการแพทย์ ที่ทำจากโลหะกลุ่มไททาเนียม (Titanium alloy) ซึ่งเป็นโลหะที่เหมาะสมที่สุดในการเป็นตัวกลางถ่ายน้ำหนักระหว่างกระดูกกับข้อเทียม คือ มีคุณสมบัติแข็งใกล้เคียงกับกระดูกมนุษย์ ไม่เป็นสนิม ไม่เกิดประจุไฟฟ้า และไม่ก่อให้เกิดสารมะเร็ง ลักษณะเป็นแป้นสำหรับวางบนกระดูก และมีเดือยคล้ายเสาเข็มเพื่อยื่นเข้าไปในโพรงกระดูกหน้าแข้ง
หมอนรองข้อเทียม เป็นโพลีเมอร์ ที่มีเนื้อแข็งมาก (ultrahigh molecular weight polyethylene) และเป็นวัสดุเกรดสูง คือมีความบริสุทธิ์มากสำหรับใช้ในทางการแพทย์เฉพาะ มีคุณสมบัติเป็นผิวสัมผัสของข้อ ทำหน้าที่ทั้งเป็นผิวข้อ และหมอนรองข้อ
ส่วนผิวกระดูกสะบ้าเทียม (patella component)
ผิวสะบ้าเทียม เป็นวัสดุทางการแพทย์ชนิดเดียวกับหมอนรองข้อเทียม คือ เป็นโพลีเมอร์ มีลักษณะเป็นชิ้นคล้ายเหรียญที่มีขนาดหนา และมีผิวด้านที่เป็นผิวข้อยื่นนูนขึ้น