รศ.นพ.อารี ตนาวลี ภาควิชาออร์โธปิดิกส์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ข้อเข่า เป็นข้อรับน้ำหนักที่ใหญ่ที่สุดของร่างกาย ข้อเข่าที่มีปกติและมีสภาพที่ดี ต้องมีคุณสมบัติ คือ เป็นข้อที่เคลื่อนไหวได้ดี ไม่ทำให้ปวด และมีความมั่นคงในขณะใช้งาน ส่วนประกอบของข้อเข่า ข้อเข่าประกอบด้วย กระดูกที่ประกอบกันเป็นข้อเข่า มี 3 ส่วน คือ หมอนรองกระดูก (meniscus) มีลักษณะคล้ายกระดูกอ่อนที่นุ่ม แบ่งเป็น 2 ซีก คือหมอนรองกระดูกซีกใน (medial meniscus) และซีกนอก (lateral meniscus) ทำหน้าที่เป็นตัวถ่ายน้ำหนักและกันการกระแทกระหว่างกระดูก และช่วยการเคลื่อนไหว และเมื่อมีการเคลื่อนไหว ผิวกระดูกอ่อน และหมอนรองกระดูก สัมผัสกันเป็นอย่างดี
ภาพซ้ายแสดงข้อเข่าจากด้านหน้า ภาพกลางแสดงข้อเข่าจากด้านหน้าเมื่อพลิกลูกสะบ้าลง ภาพขวาแสดงข้อเข่าด้านเฉียง นอกจากนี้แล้ว องค์ประกอบอื่น ๆ ของข้อเข่าประกอบด้วย ภาพแสดงภาวะผิดปกติที่เกิดกับข้อเข่ าภาพขยายบนสุดแสดงเอ็นไขว้ในข้อขาด ภาพขยายถัดมาแสดงก้อนหินปูนในข้อ ภาพถัดมาแสดงเยื่อหุ้ข้ออักเสบ ภาพถัดมาแสดงผิวข้อที่สึก และภาพล่างสุดแสดงหมอนรองกระดูกขาด ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ข้อเข่าใช้งานได้ทนทาน ข้อเข่าที่มีความทนทาน ไม่สร้างปัญหาให้ผู้ป่วยในเมื่ออายุเริ่มมากขึ้น จำเป็นต้องมีองค์ประกอบที่สำคัญ ดังนี้ กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าที่แข็งแรงมีส่วนสำคัญในการควบคุมการเคลื่อนไหวที่เหมาะสมของข้อ ช่วยพยุงแกนขา และยังช่วยถ่ายน้ำหนักไม่ให้กดลงที่ผิวข้อมากผิดปกติ กล้ามเนื้อที่สำคัญมากและควรต้องดูแลให้มีความแข็งแรงอย่างเสมอ คือกล้ามเนื้อที่ใช้เหยียดข้อเข่า (quadriceps) แนวแกนขาที่ปกติ แกนขาที่ปกติมีผลทำให้น้ำหนักที่ถ่ายจากกระดูกต้นขาลงสู่กระดูกหน้าแข้งเกิดความสมดุล ไม่กดข้างใดข้างหนึ่งมากเกินไป ทำให้ผิวข้อมีการสึกหรอตามปกติด แกนขาที่ผิดปกติมากจะทำให้มองเห็นจากภายนอกได้ เช่น ขาโก่ง หรือ ขาเก น้ำหนักตัวให้เหมาะสม ข้อเข่าเป็นข้อรับน้ำหนัก กรณีที่น้ำหนักมากก็เท่ากับว่าข้อเข่าต้องรับน้ำหนักมากขึ้นด้วย คนที่อ้วนมักมีโอกาสเกิดข้อเสื่อม โดยเฉพาะข้อที่รับน้ำหนักมาก ได้ง่ายกว่าคนทั่วไป การควบคุมน้ำหนักจึงมีความสำคัญมาก ข้อมีความมั่นคงเนื่องจากข้อเกิดจากกระดูกคนละชิ้นที่มาสัมผัสกัน หากไม่เกิดการสัมผัสที่มั่นคง จะเกิดการกระจายแรงที่ไม่ทั่วบริเวณ ทำให้ข้อเข่าบางบริเวณรับน้ำหนักมากไป แต่บางบริเวณไม่ได้รับน้ำหนักอย่างเหมาะสม และหากมีการบิดตัวผิดปกติ จะทำให้ข้อทนแรงเหล่านี้ไม่ได้ เกิดการเสียหายต่อผิวกระดูกอ่อน หรือเอ็นรอบ ๆ ข้อได้ การบริหารกล้ามเนื้อเป็นประจำมีส่วนช่วยเพิ่มความมั่นคงในข้อเข่าได้ การใช้งานอย่างเหมาะสม การใช้งานอย่างพอดีและเหมาะสม หมายถึง ใช้งานในชีวิตประจำวันทั่วไปที่ไม่พับขา ในลักษณะนั่งยอง นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือคุกเข่า อยู่เป็นเวลานาน ในการเล่นกีฬาประเกทมีการกระโดด หรือมีการกระแทกมาก ๆ มีความจำเป็นต้องมั่นใจว่า กำลังกล้ามเนื้อรอบข้อเข่าแข็งแรงดี และแกนขาอยู่ในเกณฑ์ปกติ จึงจะปลอดภัยในระยะยาว ภาพซ้ายแสดงข้อเข่าที่มีแกนขาปกติ ภาพกลางแสดงข้อเข่าที่ขาโก่ง ภาพขวาแสดงข้อเข่าขาเก |
กระดูกต้นขา (thigh bone หรือ femur)
ผังผืดหุ้มข้อ
(joint capsule) ทำให้ข้อเป็นโครงสร้างที่ปิดไม่มีสิ่งแปลกปลอมเข้าไปภายใน
